Jarocin

Portal historyczny

 

Kartografia topograficzna ziemi jarocińskiej od połowy XVIII w. do połowy XX w.

 

Wstęp
Mapy topograficzne wyróżnia spośród innych map skala, jaką przyjęto dla zobrazowania powierzchni Ziemi na płaszczyźnie. We współczesnej literaturze przyjmuje się najczęściej, że skale topograficzne zawierają się w przedziale 1:10 000 – 1:200 000. Zobrazowania wykonane w większej skali to mapy geodezyjne, natomiast w mniejszej – mapy przeglądowe. Mapy topograficzne, w ujęciu historycznym, są z reguły mapami ogólnogeograficznymi.

Celem niniejszego opracowania jest porównanie treści, zastosowanych metod kartograficznych i przydatności historycznych map topograficznych w badaniach regionalnych. Dokonano przeglądu znanych map dla terenu ziemi jarocińskiej, definiowanej jako obszar w granicach dzisiejszych gmin: Jaraczewo, Jarocin, Kotlin, Nowe Miasto nad Wartą i Żerków. Zasięg czasowy artykułu zawiera się w przedziale od drugiej połowy XVIII w. do 1945 r. Przyjęte ramy czasowe wyznacza więc z jednej strony rozwój kartografii topograficznej – okres powstawania pierwszych map topograficznych dla Wielkopolski, a z drugiej – koniec epoki wpływu kartografów niemieckich. Porównanie obejmuje mapy wieloarkuszowe – wykraczające swoim zasięgiem poza badany teren. Pominięte zostały opracowania lokalne, np. mapy majątków ziemskich, miast, czy wsi z okresu reformy uwłaszczeniowej. Nie badano również map administracyjnych, na które składają się głównie mapy powiatów, korzystające nierzadko z podkładu topograficznych map wieloarkuszowych. W porównaniu pominięto także inne mapy tematyczne (np. leśne, melioracyjne, itd.), natomiast z uwagi na odrębność od współczesnych opracowań, omówiono jedyną wykonaną w badanym okresie fotomapę.

Okres przed rozwojem kartografii topograficznej
W 1645 r. królem Polski był Władysław IV Waza, trwała wojna trzydziestoletnia, za trzy lata rozpocznie się powstanie Chmielnickiego, za dziesięć lat – potop szwedzki. Jarocin należał do województwa kaliskiego, powiatu pyzdrskiego, miasto nie miało znaczenia militarnego. W tym samym roku powstała mapa województwa poznańskiego, wykonana przez Georgiusa Freudenhammera (nadwornego lekarza Opalińskich z Sierakowa). Fundatorem mapy był Krzysztof Opaliński z Bnina (wojewoda poznański w latach 1637-1655).

Mapę Palatinatus Posnaniensis In Maiori Polonia Primarii, Nova Delineatio wykonano w skali 1:463 000, odznacza się ona dużą dokładnością – precyzją oddania położenia miejscowości i przedstawienia wód śródlądowych (biorąc pod uwagę czas wydania). Nie jest to jeszcze mapa topograficzna ani wieloarkuszowa. Ziemię jarocińską ujęto na mapie, pomimo że nie znajdowała się ówcześnie w granicach województwa poznańskiego. Jarocin zaliczono do tej samej kategorii miejscowości co Nowe Miasto, Jaraczewo, Pleszew czy Książ, oznaczono także m.in. Mieszków, Radlin, Bielejewo, Panienkę, Kotlin, Sławoszew i Chromiec. Opracowanie nie przedstawia Żerkowa, pomimo faktu odwiedzin króla Zygmunta III Wazy wraz z królewiczem Władysławem przed nieco ponad 20 laty od wydania mapy.

Pierwsze mapy topograficzne
W 1770 r. królem Polski był Stanisław August Poniatowski, w 1768 r. zawiązała się konfederacja barska, w 1772 r. nastąpił I rozbiór Polski. Przez cztery lata walk przez Jarocin przewinęły się oddziały konfederackie (w mieście zwerbowano stuosobowy oddział), rosyjskie i pruskie. Mapa Gross-Polen aufgenommen durch den Conductor Kayser um 1770 auf Veranlassung des Generals von Reitzenstein (mapa Kaysera) powstała z inicjatywy króla pruskiego Fryderyka II (mocno zainteresowanego rozbiorem Polski). Zdjęcie topograficzne wykonał konduktor Kayser na polecenie gen. Reitzensteina. Mapę wykonano w skali 1:100 000, wartość kartograficzna mapy jest niska, występują duże zniekształcenia treści geograficznej, wykonanie jest nieudolne. 

Rzeźbę przedstawiono metodą kreskową. Zaznaczono jedynie położenie miejscowości, z wyróżnieniem barwą większych miast, przesadnie uwypuklone zostały doliny rzek. Z obiektów topograficznych uwagę zwrócono głównie na młyny wodne i przeprawy przez rzeki. Z mapy można odczytać położenie osad olęderskich. Występują błędy w lokalizacji miejscowości (np. położenie wsi Wilkowyja i Łuszczanów względem siebie). Oznaczono młyny wodne w Wilkowyi, pod Żerkowem, w okolicach Kamienia i Gęczewa, przeprawy przez Wartę, zarys doliny Lutyni sprzed regulacji rzeki. Przerysowana została topografia doliny Prosny.

W 1773 r. – rok po I rozbiorze Polski – powstała Militärische Karte von Gross-Polen (Geheime Karte von Polen, Special Karte von Gross-Polen; mapa von Pfaua). Wady poprzedniej mapy w kontekście zamierzeń dalszej ekspansji terytorialnej zmusiły władze pruskie do prac nad nowym opracowaniem, którymi pokierował mjr von Pfau. Mapę wykonano w skali 1:87 500, uznaje się ją za pierwsze dzieło kartografii fryderycjańskiej. 

Główne elementy treści kartograficznej to: drogi, wody, osadnictwo, lasy, łąki, obiekty punktowe (np. kościoły, wiatraki, młyny wodne, mosty). Podjęto próbę oddania topografii miejscowości (układ ulic i zabudowy). Lasy zaznaczono bardzo ciemną barwą, co podkreślać miało ich znaczenie jako bariery militarnej. W okolicy Jarocina czytelnie przedstawiono układ zbiorników wodnych. Topografię miasta ujęto w sposób schematyczny. Przedstawiono m.in.: młyny wodne w okolicy Witaszyc, wiatraki w Żerkowie, młyny wodne na północ od Bieździadowa. 

1778 r. – za 10 lat zwołany zostanie Sejm Czteroletni. Mapa Geheime Karte von Polen (Special Karte von Gross-Polen) to miedzioryt, wykonany na podstawie barwnego rękopisu wcześniejszego opracowania von Pfaua. Zmianie uległa metoda prezentacji obiektów powierzchniowych. Uwagę zwraca nietypowa – południowa orientacja mapy, która miała ułatwić wojskom poruszanie się w tym kierunku.

Mapa Gilly’ego i jej modyfikacje
W 1793 r. – roku II rozbioru Polski – Jarocin znalazł się na terenie Prus Południowych, departamentu poznańskiego, powiatu krotoszyńskiego. Mapę Karte von Südpreußen (mapa Gilly’ego, mapa Gilly’ego-Crona) wykonano w skali 1:50 000, a pracami nad jej powstaniem kierował David von Gilly. Jest to pierwsza tak dokładna mapa, nadal brak było jednak oparcia opracowania na sieci punktów osnowy, instrumentem pomiarowym była busola. 

Przedstawione elementy treści geograficznej to m.in.: kościoły, folwarki, cegielnie, wapienniki, młyny, leśniczówki, folusze. Na mapie oznaczono Jarocin z sygnaturami wiatraków, cmentarza i domem smolarza oraz sygnaturą osady, w której prawdopodobnie wytwarzało się potaż (węglan potasu). Uwagę zwraca sygnatura literowa Solonki (dzisiejszy Annapol), powszechnie stosowany do dziś mikrotoponim. Przedstawiono również młyn w Wilkowyi – w lokalizacji zbliżonej do dzisiejszej. Zabudowa Bachorzewa rozciąga się – inaczej niż obecnie – po obu stronach Lutyni. Wyróżniono osadnictwo olęderskie – Witaszyckie Olędry (Witaszyczki) i Wilczyniec. Powszechnie występuje sygnatura literowa owczarni – owca była wtedy jednym z powszechnie chowanych zwierząt. Ponadto na mapie zaznaczono jeszcze m.in. karczmę pomiędzy Prusami i Magnuszewicami, wiatraki i młyny wodne w okolicy Żerkowa oraz karczmę przy skrzyżowaniu dróg z Żerkowa do Śmiełowa i z Brzóstkowa do Lgowa – rzekomy pierwowzór Jankielówki z Pana Tadeusza.

Karte von Südpreußen, nach der Aufnahme von Gilly, Cron powstała w 1794 r. Jest to mapa z 1793 r., zgeneralizowana do skali 1:150 000. Generalizacja spowodowała urealnienie przebiegu cieków wodnych, które na mapach w dużych skalach powszechnie przedstawiano jako zbyt meandrujące. Nastąpiła zmiana metody symbolizacji miejscowości – z powierzchniowej na punktową. Brak w treści mapy rzeźby terenu powodowany był faktem, iż mapa nie miała przeznaczenia wojskowego. Wykonanie uogólnienia treści mapy nie było doskonałe, widoczna jest dysproporcja jakościowa w porównaniu z oryginałem. Z treści mapy zniknęły niewielkie obiekty o znaczeniu orientacyjnym (np. niektóre karczmy, wiatraki). Nazewnictwo zostało uproszczone (np. Bietz zamiast Bieździadów).

Lata 1802-1803 – trzy lata przed wkroczeniem do Wielkopolski wojska Napoleona. Mapa Special-Karte von Südpreußen (Atlas von Südpreußen) powstała w wyniku sprzedaży praw autorskich przez Davida Gilly’ego. Opracowano miedzioryt w skali 1:150 000, sprzedawany w formie atlasu. Mapa była czytelniejsza od poprzedniczki, usprawniła zarządzanie nowymi prowincjami. W treści mapy pojawiły się granice administracyjne, oznaczenia pocztowe, odległości w milach pomiędzy urzędami pocztowymi oraz klasyfikacja dróg według znaczenia szlaków pocztowych. Opracowanie miało więc cechy mapy tematycznej – mapy pocztowej.

Na mapie przedstawiono Jarocin z oznaczeniem urzędu pocztowego, natomiast pobliskie Solonki zmieniły nazwę na zbliżoną do współcześnie stosowanej – Annopol. Folwark Bogusław został opisany w nieprawidłowym miejscu, w pobliżu Jarocina występują ponadto sygnatury wiatraka i domu smolarza. Inne interesujące elementy treści mapy to miejscowość Golina z okolicznymi młynami wodnymi, sygnaturą kościoła i urzędu pocztowego, folwarki Golinka i Stefanów, karczma Bielawy, osadnictwo olęderskie – Boguszynek i Chromiec, Żerków z zamkiem (pałacem), okolicznymi wiatrakami i młynami wodnymi oraz osadnictwo olęderskie pomiędzy Słupią i Racendowem wraz z sygnaturą literową huty szkła.

Mapy stolikowe
Lata 1829-1830: Napoleon nie żyje od ośmiu lat, w 1830 r. w Kongresówce wybucha powstanie listopadowe, Adam Mickiewicz (pod pseudonimem Adam Mühl) przebywa w Śmiełowie. Jarocin znajduje się w granicach powiatu pleszewskiego. Urmeßtischblätter von Preußen (Gradabteilungsblätter) to pierwsza mapa wykonana metodą stolikową – przy pomocy stolika mierniczego z reflektorem, pierwsza wykonana w skali 1:25 000, pierwsza z punktami siatki triangulacyjnej, jednak nadal niekartometryczna. Rzeźbę nadal przedstawiano metodą kreskową, jednak znacznie zwiększył się zasób treści mapy (rozróżniano budulec, wprowadzono klasyfikację dróg, cieków wodnych, etc.)

Ówczesne proporcje zabudowy murowanej (barwa karminowa) do drewnianej (barwa czarna) najlepiej widać na przykładzie Jarocina i Bogusławia. W pobliżu miasta zaznaczono obiekty topograficzne, m.in. wiatraki (np. trzy przy rozstaju dróg w kierunku Bachorzewa i Wilkowyi) oraz miejsca wydobywania kruszywa (istotne z punktu widzenia rozpowszechnienia zabudowy murowanej) – z podziałem na żwirownie i glinianki. Pojawia się nazwa osiedla Tumidaj, powstałego wokół smolarni – w miejscu dzisiaj niekoniecznie kojarzonym z tą nazwą. Mapa stanowi bardzo bogate źródło informacji na temat topografii terenów pozamiejskich, nierzadko pierwszy raz przedstawionych w tak dokładnej skali i z tak szerokim zakresem informacji geograficznej. Wśród wielu przykładów oznaczeń wymienić można: dalsze sygnowanie osadnictwa olęderskiego, np. Witaszyckie Olędry, osadę wytwarzania potażu w miejscu, gdzie wcześniej zaznaczano hutę szkła (w pobliżu Wysogotówka) wraz ze smolarnią i leśniczówką, żwirownię i gliniankę w pobliżu Zakrzewa, Górę z częściowo murowaną zabudową, dwoma wiatrakami, dwoma cegielniami, kaplicą i miejscem wytwarzania potażu, dwie osady drwali na zachód od Noskowa, trzy wapienniki, trzy wiatraki i winnicę w okolicach Ruska, Golinę z podanymi nazwami stawów, zabudową folwarczną – drewnianą i murowaną oraz domem sołtysa (sądem sołeckim), sygnaturę Thiergarten (zwierzyniec) na północ od zabudowań Chrzana, Radlin z kościołem, ruinami pałacu, cegielnią i zbiornikami wodnymi, Tarce ze smolarnią i leśniczówką, Łuszczanów i Kadziak (jeszcze jako mały folwark, przed przeniesieniem gospodarzy ze wsi Tarce) z mikrotoponimami – Brodek Teich, Zirker Teich i Topiel, w większości drewnianą zabudowę Żerkowa z murowanym pałacem (Schloss Żółków) i zabudową folwarczną oraz kościołem i kaplicą cmentarną, założeniem parkowym (na miejscu dzisiejszego basenu) i młynem wodnym przy stawie, wiatraki na drodze do majątku w Boguszynie, Mieszków – jeszcze jako miasto, z wyraźnie zarysowaną murowaną zabudową rynku i sześcioma wiatrakami, zabudowę Cielczy odsuniętą od dzisiejszej DK nr 11 z owczarnią i folwarkiem Nowa Cielcza, etc.         

Meßtischblätter (Topographische Karte des Deutschen Reiches) to wydawana w latach 1888-1944 seria map obowiązujących w czasach obu wojen światowych. Znane są wydania z lat: 1888-1889, 1896-1906, 1911, 1940, 1941 i 1944. Jest to druga seria wielkoskalowych map stolikowych (1:25 000), jednak pierwsza kartometryczna – dokładność porównywalna z mapami współczesnymi. Rzeźbę terenu przedstawiano już współczesną metodą poziomicową, rozbudowany i uporządkowany został zbiór stosowanych metod prezentacji treści geograficznej. Przykłady prezentują pierwsze wydanie mapy, najciekawsze z punktu widzenia badań regionalnych.

W Jarocinie i najbliższej okolicy sygnatury literowe wskazują: folwark Bogusław, pałac, bażantarnię, ruiny kościoła Św. Ducha, wieżę ciśnień, targ bydlęcy, rzeźnię, mleczarnię, cegielnię i karczmę. Interesujące pod kątem badań regionalnych elementy topografii terenów wiejskich, to m.in.: wieś Bachorzew i folwark Bachorzew z bażantarnią, majątek Hilarów, Witaszyczki jako Lichtenthal ze strażnicówką leśną, Witaszyce z sygnaturami literowymi dworu, szkoły, dworca i posterunków kolejowych, cegielni i fabryki, Kotlin z dworem, dworcem i posterunkami kolejowymi oraz folwarkiem Waliszew, kurhany na zachód od Siedlemina, stodoła Kapalica, las na północny zachód od Jarocina z dzisiejszą DK nr 11, torami kolejowymi i sygnaturami literowymi strażnicówki leśnej, źródła, zwierzyńca, miejsca pochówku (cmentarz żydowski), miejsca wydobycia piasku, łaźni, żwirowni, posterunków kolejowych i buchtowiska, Tarce ze zbiornikami wodnymi, cegielnią, wyższym urzędem leśnym (nadleśnictwo), leśniczówką i kopalnią piasku, Łuszczanów z pierwszą znaną z map lokalizacją wiatraka, kopalniami piasku, krzyżami przydrożnymi, Kadziak po przeniesieniu gospodarzy ze wsi Tarce, Żerków z majątkiem Żółków, pałacem, założeniem parkowym, kościołem, strzelnicą, miejscem pochówku i dziewięcioma wiatrakami, osada żydowska na północny zachód od Komorza z miejscem pochówku i przeprawą przez Wartę, etc.

W cięciu map stolikowych opracowano także w latach 1940-1943 Luftbildplanwerk des Deutschen Reiches – fotomapę wykonaną na zlecenie rządowe na podstawie zdjęć lotniczych.

Fotomapa, w porównaniu do współczesnych opracowań satelitarnych, miała zasadniczą wadę – zachmurzenie zasłaniające miejscowo pokrycie terenu. Fotomapa, wykonana w oparciu o zobrazowania lotnicze, umożliwia wykorzystanie w badaniach regionalnych innego typu informacji niż mapa topograficzna, np. danych o roślinności, sieci hydrograficznej, rozdrobnieniu upraw rolnych, czy wysokości i typie zabudowy. Tego typu opracowanie umożliwia także próbę interpretacji stosunków własnościowych gruntów.

Mapy w mniejszych skalach
W wyniku generalizacji treści mapy Urmeßtischblätter von Preußen (Gradabteilungsblätter) w skali 1:25 000 do skali 1:100 000, powstała w latach 1824-1849 mapa Topographische Karte vom Preussischen Staate unter Einschluss der Anhaltinischen und Thüringischen Länder (Generalstabskarte, Gradabteilungsblätter). Była to pierwsza mapa nowej jakości w tej skali, oparta na sieci triangulacyjnej.

Kolejną mapą, wykonaną metodą generalizacji treści mapy w skali 1:25 000 do skali 1:100 000, jest Karte des Deutschen Reiches (Reichskarte) – powstająca od 1878 r. Materiałem źródłowym były w tym przypadku mapy Meßtischblätter (Topographische Karte des Deutschen Reiches). Zastosowano starszą niż w oryginale kreskową metodę prezentacji rzeźby terenu. Pomimo zastosowania metody kreskowej, mapa zachowała wysoką czytelność. Opracowanie doczekało się bardzo wielu wydań (druk czarny, trójkolorowy, przedruki, arkusze zbiorcze, wydania tematyczne), mapa jest pospolicie spotykana w zbiorach internetowych.

Geographischen Special-Charte von Deutschland und den angränzenden Länder (Topographische Specialkarte von Central Europa, Topographische Specialkarte von Mitteleuropa; mapa Reymanna) to z kolei powstająca w latach 1806-1908 mapa wykonana w wyniku generalizacji map w większych skalach do skali 1:200 000. Opracowanie obejmowało nie tylko same Prusy, ale także tereny ościenne. Mapa sprawdziła się w działaniach operacyjnych podczas wojny prusko-francuskiej 1870-1871.

Kontynuacją mapy Reymanna była powstająca w latach 1899-1940 Topographische Übersichtskarte des Deutschen Reiches (mapa Kauperta), stworzona również w wyniku generalizacji map w większych skalach do skali 1:200 000. Także to opracowanie obejmowało nie tylko same Prusy, ale również tereny ościenne. Mapa doczekała się wielu różnobarwnych wydań.

W podobnych okolicznościach co mapa Kauperta powstała jeszcze w latach ok. 1910-1939 mapa austriacka w skali 1:200 000 – Kaiserlich und Königlich Militaergeografisches Institut. Generalkarte von Mitteleuropa (wraz z kontynuacją niemiecką). Pojedynczy arkusz miał jednak znacznie większy rozmiar. Opracowanie doczekało się wielu wydań (różnobarwnych). W czasie II wojny światowej była wydawana niemiecka kontynuacja tej mapy. Czytelność mapy jest jednak znacznie gorsza niż wykonanych w analogicznej skali map niemieckich.

Mapy międzywojnia
Działający w latach 1919-1949 Wojskowy Instytut Geograficzny na początku swego istnienia musiał zmierzyć się z  zadaniem stworzenia jednolitego opracowania kartograficznego dla obszaru nowego państwa. Początkowo WIG opracowywał mapy na podstawie materiałów przejętych od państw zaborczych – treść map była unacześniana w porównaniu do opracowań niemieckich. W ten sposób powstała Mapa Szczegółowa Polski – międzywojenna mapa polska w skali 1:25 000 (arkusze obszaru ziemi jarocińskiej pochodzą z lat 1933-1934).

Uwagę zwraca lokalizacja sygnatur literowych: Osady i Tumidaj. Z treści mapy wynika, iż obszar nazywany Tumidajem ma dziś znacznie większy zasięg niż w międzywojniu, a jego współczesną część właściwie należałoby nazywać Osady (taka też nazwa widnieje na przedwojennych pocztówkach). Z innych interesujących elementów treści mapy wymienić można: zakład rakarski pomiędzy Jarocinem i Cielczą, Śmiełów z pałacem, zabudową folwarczną i gorzelnią, folwark Komorze Przybysławskie z gorzelnią, cukrownią i stacją Jarocińskiej Kolei Dojazdowej, gorzelnię i cegielnię w Chociczy z pobliską strzelnicą (powszechny element krajobrazu międzywojnia, inne – w Łobzowcu i Witaszyczkach), Cielczę z nową zabudową wzdłuż dzisiejszej DK nr 11, Mieszkowskie Góry – mikrotoponim używany do określenia Ozu Mieszkowskiego, etc. 

Drugą z map opracowanych przez Wojskowy Instytut Geograficzny jest Mapa Taktyczna Polski (arkusze obszaru ziemi jarocińskiej pochodzą z lat 1934-1935). Jest to już oryginalne polskie opracowanie kartograficzne, wykonane w skali 1:100 000. Mapa oceniana jest jako szczytowe osiągnięcie polskiej kartografii i, ze względu na czytelność treści, uznawana za jedną z lepszych na świecie (zasługa zastosowanych barw i jakości wykonania).

Posumowanie
W wyniku dokonanego porównania treści, zastosowanych metod kartograficznych i przydatności historycznych map topograficznych w badaniach regionalnych, należy stwierdzić, iż największą wartość poznawczą wnoszą niżej wymienione opracowania:

Karte von Südpreußen (mapa Gilly’ego, mapa Gilly’ego-Crona) – 1793 r.,
Urmeßtischblätter von Preußen (Gradabteilungsblätter) – 1829-1830 r.,
Meßtischblätter (Topographische Karte des Deutschen Reiches) – 1888-1944 r. (zwłaszcza pierwsze wydanie),
– Mapa Szczegółowa Polski – Wojskowy Instytut Geograficzny – 1933-1934 r.
Dalszej dyskusji należy poddać zagadnienia związane m.in. z:

  • opracowaniem pełnego katalogu historycznych map dla ziemi jarocińskiej, np. w formie atlasu z komentarzem, obejmującego poza wieloarkuszowymi mapami topograficznymi również opracowania lokalne – mapy majątków ziemskich, miast, czy wsi z okresu reformy uwłaszczeniowej, mapy administracyjne (głównie mapy powiatów) i inne mapy tematyczne (np. leśne, melioracyjne, itd.),
  • digitalizacją zidentyfikowanych zasobów map historycznych i implementacją warstwy tematycznej kartografii historycznej do gminnego systemu informacji przestrzennej, w postaci geoportalu ogólnodostępnego drogą internetową,
  • popularyzacją zastosowania map historycznych, m.in. w:

– badaniach przemian środowiska przyrodniczego i krajobrazu – np. badaniach zmian powierzchni lasów, zmian morfologii sieci rzecznej, zmian powierzchni zbiorników wodnych,
– badaniach przemian społeczno-gospodarczych – np. badaniach rozwoju sieci osadniczej, rozwoju sieci komunikacyjnej, zmian w infrastrukturze przemysłowej,
– urbanistyce i architekturze krajobrazu – w działaniach na rzecz racjonalnego planowania przestrzennego, z zachowaniem historycznych układów urbanistycznych i ruralistycznych oraz historycznych dominant krajobrazowych,
– identyfikacji lokalizacji obiektów zabytkowych, wyznaczaniu potencjalnych obszarów występowania zabytków archeologicznych,
–  analizie historycznego zagospodarowania terenu i stosunków własnościowych na potrzeby gospodarki nieruchomościami,
– turystyce i rekreacji – np. poprzez konwersję map do formatów użytkowych dla oprogramowania na urządzenia mobilne, wykorzystujące narzędzia GPS i dalszego wykorzystania w różnych formach aktywności – rajdach, grach terenowych, etc.,
– regionalistyce, działalności dydaktycznej i muzealniczej.

Mapa, podobnie jak książka, ma swoją treść. Wykorzystanie zasobu informacyjnego map historycznych należy ocenić na relatywnie niewielkie w porównaniu do źródeł literaturowych. Tymczasem treści map i źródła pisane niemal zawsze się uzupełniają i w badaniach regionalnych wymagają wzajemnej weryfikacji. W dobie rozwoju metod z rodziny Geograficznych Systemów Informacyjnych pojawiają się narzędzia popularyzacji zasobu map historycznych. Prostą konsekwencją upowszechnienia historycznych źródeł kartograficznych jest rozwinięcie zastosowań praktycznych, wykorzystujących te opracowania.

Autor: Łukasz Witczak

Bibliografia:
Graf R., Kaniecki A., Medyńska-Gulij B., Dawne mapy jako źródło informacji o wodach śródlądowych i stopniu ich antropogenicznych przeobrażeń, „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią”, Seria A – Geografia Fizyczna, t. 59: 11-27, Poznań 2008.

Jucha W., Możliwości i ograniczenia wykorzystania wojskowych zdjęć lotniczych z okresu II wojny światowej, „Teledetekcja Środowiska”, t. 53: 27-39, Warszawa 2015.
Konias A., Kartografia topograficzna państwa i zaboru pruskiego od II połowy XVIII wieku do połowy XX wieku, Słupsk 2010.
Krassowski B., Polska kartografia wojskowa w latach 1918-1945, Warszawa 1973.
Medyńska-Gulij B., Kartografia i geowizualizacja, Warszawa 2012.
Medyńska-Gulij B., Lorek D., Pruskie mapy topograficzne dla Wielkopolski do 1803 roku, „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią”, Seria A – Geografia Fizyczna, t. 59: 29-42, Poznań 2008.
Lorek D., Kartograficzny zapis przestrzeni historycznej w korelacji ze źródłami pisanymi, „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią”, Seria A – Geografia Fizyczna, t. 65: 205-214, Poznań 2014.

Artykuł ukazał się w „Zapiskach Jarocińskich” 2018, nr 1 (30).

Twórca projektu Twórca
Partnerzy
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin

Kategorie tematyczne