Jarocin

Portal historyczny

 

Kościół pw. św. Marcina w Jarocinie istniał na rynku już w średniowieczu. Czas budowy istniejącej do dziś świątyni murowanej historycy wyznaczają na koniec XV, początek XVI w. Poznański biskup Wojciech Tholibowski przeniósł patronat nad tym kościołem na Andrzeja Radolińskiego, pierwszego właściciela Jarocina. Miało to miejsce niedługo po nabyciu przez niego miasta, do którego doszło w 1660 r. Odtąd dziedzice Jarocina, jako kolatorzy świątyni, dbać będą o jego wygląd i rozbudowę.

Wspomniany Andrzej Radoliński ufundował przy kościele przed 1677 r. kaplicę Matki Boskiej Bolesnej (od strony południowej), pomyślaną jako rodowa kaplica grobowa. Chowano tu kolejnych właścicieli miasta z tego rodu, ich dzieci, a także innych członków rodziny. Poza Władysławem Radolińskim i Hansem Hugonem Radolinem wszyscy dziedzice Jarocina spoczęli w krypcie rodzinnej. Pierwszy z wymienionych wyżej pochowany został w Neapolu, gdzie zmarł w 1879 r. Hans Hugo zmarł w 1965 r. w Tegernsee w Bawarii, pochowany został w Rottach-Egern.

W krypcie rodowej nie został również pochowany niedoszły dziedzic Jarocina, Alfred von Radolin, zmarły w 1910 r. syn Hugona i Lucy z Wakefieldów – ich jedyny męski potomek, który dożył wieku dorosłego. Alfred znalazł spoczynek w jarocińskim parku obok tzw. Skarbczyka – budynku, w którym Radolińscy zgromadzili archiwum majątku. O miejscu pochówku zadecydował jego ojciec, który stworzył sobie tym samym możliwość częstego odwiedzania grobu ukochanego syna. On też wymyślił formę grobowca, która nawiązywała do herbu Bróg. Na czterech granitowych słupach wsparto kryty miedzianą blachą dach, na którym umieszczono wykuty w labradorze krzyż.

Przepiękny nagrobek oglądać już można jedynie na fotografiach. Po 1945 r. jarociński park został otwarty dla społeczności, a grób Alfreda regularnie niszczony i dewastowany. W latach 60. XX w. rozebrano go zupełnie. W 2003 r. władze miasta zadecydowały o umieszczeniu w tym miejscu płyty nagrobnej. Widnieje na niej herb Bróg, krzyż, nazwisko zmarłego (HRABIA ALFRED RADOLIN) oraz daty jego życia (* 18 IV 1864, † 13 II 1910). Na mniejszej płycie poniżej znajduje się napis: HRABIA ALFRED BERNARD LESZCZYC VON RADOLIN ZMARŁ NA GRUŹLICĘ W SANATORIUM W WIESBADEN. JEGO OSTATNIM ŻYCZENIEM BYŁO, ABY POCHOWAĆ GO OBOK SKARBCZYKA.

Wchodząc do kaplicy Radolińskich w jarocińskim kościele, zadumać się można nad znamienitością rodu oraz losem jego przedstawicieli. Znajdujące się tu epitafia, tablice pamiątkowe, herby oraz portrety trumienne przywołują historię tej zamożnej niegdyś rodziny.

Przy wejściu do kaplicy po prawej stronie znajduje się tablica z inskrypcją w języku łacińskim, wspominająca Lucy von Radolin, pierwszą małżonkę księcia Hugona von Radolina, zmarłą na Maderze 18 marca 1880 r. W górnej części poświęconej jej płyty przedstawiono misternie wykonaną kompozycję z elementem herbu Leszczyc. Naprzeciwko tablicy wmurowana jest w ścianę czarna, prosta płyta z lakoniczną informacją, że spoczywają tu zwłoki śp. Ignacego Radolińskiego, zmarłego 12 września 1825 r. w wieku 60 lat. Podana na epitafium data śmierci dziedzica Jarocina zgodna jest z rzeczywistością, z tym jednak, że urodzony 29 lipca 1771 r. Ignacy miał w chwili śmierci 54, a nie 60 lat.

W głębi kaplicy po prawej stronie, przy konfesjonale, widnieje epitafium z łacińską inskrypcją zawierającą nazwiska ponad 20 osób należących do rodziny Radolińskich. Z nagłówka napisu dowiadujemy się, że na płycie wymienieni zostali ci, którzy spoczęli w podziemiach jarocińskiego kościoła (Secundum libros eccles in camera sepulcrali hujus ecclesiae Jarocini in deo jacent). Lista znajdujących się na tablicy nazwisk pokrywa się w większości z danymi, które ustalił historyk rodu Stanisław Karwowski, znaleźć tu można jednak kilka błędów i nieścisłości. Na płycie nie zostali wymienieni dwaj dziedzice Jarocina, Andrzej kasztelanic oraz Józef Stefan Radolińscy. Widnieje za to nazwisko właściciela miasta Władysława Radolińskiego, który zmarł i pochowany został w Neapolu. W kilku przypadkach podane są też błędne daty – rok śmierci Andrzeja Radolińskiego, pierwszego właściciela miasta (1680 zamiast 1681), Mikołaja Radolińskiego oraz maleńkiej Józefiny, córeczki księcia Hugona i Lucy (1870 zamiast 1871). Różne są też daty śmierci Elżbiety, córki księcia Hugona i jego drugiej żony Joanny. S. Karwowski dwukrotnie w swych monografiach podaje datę 1898, a na omawianej tablicy i osobnym epitafium znajdującym się w kaplicy widnieje rok 1897. Ponadto na płycie podana jest data urodzin Józefiny Radolińskiej, żony Władysława – 1808, podczas gdy powinno być 1807. Jeszcze inna informacja umieszczona został na jej trumnie w podziemiach kościoła oraz osobnym epitafium.

Na płycie, którą datować można na początek XX w., podane także zostały osoby żyjących jeszcze wówczas księcia Hugona von Radolina i jego drugiej żony Joanny. O ile ten pierwszy faktycznie pochowany zostanie w podziemiach, o tyle zmarła w 1947 r. w Locarno Joanna z Oppersdorffów nie znajdzie już spoczynku w krypcie rodowej obok małżonka.

Najokazalsza płyta w kaplicy poświęcona została pamięci Alfreda von Radolina, syna księcia Hugona i Lucy Wakefield, który jako jedyny z rodu pochowany został w parku, o czym pisano wyżej. Metalową płytę zdobi tu okazały relief z wizerunkiem herbu Leszczyc – taki sam, jaki zamieszczony został w książce S. Karwowskiego Geschichte des Hauses Leszczyc von Radolin Radoliński, wydanej w 1908 r. W górnych narożnikach tablicy ukazane są głowy aniołków. W otoku płyty znajdują się łacińskie napisy: z lewej – NATUS JAROCINAE 18.IV.1864, u góry – R.I.P., z prawej – OBIIT AQUIS MATTIACIS 13.II.1910, u dołu – ALFREDUS LESZCZYC COMES DE RADOLIN FILIUS HUGONIS PRINCIPIS DE RADOLIN HAEREDIS IN JAROCINA. Płytę wykonał prawdopodobnie rzeźbiarz Albert Manthe.

Dwie kolejne tablice z łacińską inskrypcją, usytuowane jedna pod drugą, poświęcone zostały zmarłym w dzieciństwie dzieciom księcia Hugona Radolina. Płyta górna wspomina pochodzących z drugiego małżeństwa Wilhelma Fryderyka (Guilelmus Fridericus) oraz Elżbietę (Elisabeth Sophia Dorothea). Syn urodził się 1 lutego 1894 r. w Konstantynopolu, zmarł 8 czerwca 1894 r. w miejscowości Brussa (dziś Bursa, miasto w północno-zachodniej Turcji). Córka urodziła się 17 listopada 1895 r. w Petersburgu (Persepoli), tu też zmarła dnia 2 marca 1897 r., jak czytamy na tablicy, choć S. Karwowski podaje rok 1898, bez daty dziennej. U góry tablicy znajduje się herb Bróg zwieńczony koroną, który widnieje także na omówionym już epitafium, wymieniającym pochowanych w kaplicy zmarłych.

Dolna płyta, z usytuowanym pośrodku w górnej części krzyżem, zawiera nazwiska dzieci księcia Hugona z pierwszego małżeństwa. Hugo Feliks urodził się we Florencji 20 listopada 1866 r., zmarł 31 lipca 1873 r. w Nancy. Córka Józefina Lucy, urodzona 4 października 1870 r. w Stuttgarcie, zmarła mając kilka miesięcy 5 maja 1871 r. Jak podaje S. Karwowski, ciało małego Hugona przywiózł do Jarocina kapelan biskupa Nancy opat Lorrain, który przejeżdżając przez Stuttgart, zabrał stamtąd także szczątki maleńkiej Józefiny.

Jedyna znajdująca się w kaplicy tablica z inskrypcją w języku angielskim wspomina Julię Mary Tyrell, siostrę Lucy Wakefield, pierwszej żony księcia Hugona von Radolina. Płyta ufundowana została przez syna Julii Williama i jej siostrzenicę Lucy Radolin, w życiu której ciotka odegrała bardzo ważną rolę, zajmując się wychowaniem ośmioletniej dziewczynki przedwcześnie osieroconej przez matkę. Julia Tyrell zmarła 20 marca 1893 r. w wieku 48 lat.

Na lewo od ołtarza zdobiącego kaplicę Matki Boskiej Bolesnej również znajdują się elementy architektoniczne upamiętniające rodzinę Radolińskich. U góry widnieje tablica z herbem Dołęga, którym pieczętowała się Katarzyna Mycielska, żona Andrzeja Radolińskiego kasztelana krzywińskiego (podkowa ze strzałą w środku, nad nią krzyż i korona; po bokach inicjały K[atarzyna] R[adolińska] z M[ycielina] K[asztelanowa] K[rzywińska]). Niżej w ten sam sposób wykonana tablica z herbem Bróg, inicjałami A[ndrzej] R[adoliński] K[asztelanic] K[rzywiński] oraz datą 1683. Obie tablice umieszczone były pierwotnie na wieży kościelnej i upamiętniały jej remont z 1683 r. Miedzianą blachą pokrył wówczas wieżę Andrzej Radoliński junior, do jej odnowy przyczyniła się z pewnością i jego matka, o czym świadczy znajdujący się tam herb Dołęga. Płyty znalezione zostały w 1838 r. podczas kolejnego remontu wieży, której dokonał hr. Władysław Radoliński. Nie wiadomo jednak, kiedy powieszono je w kaplicy. Z pewnością nie znajdowały się tu jeszcze w 1865 r. Źródła z tego okresu podają, że były w posiadaniu teraźniejszego kolatora kościoła.

Pod herbami znajdują się trzy kopie portretów trumiennych, przedstawiające pierwszego właściciela Jarocina Andrzeja Radolińskiego, jego małżonkę Katarzynę Mycielską oraz ich syna Andrzeja. Pośrodku widnieje też tablica epitafijna wspominająca K. Mycielską. Oryginały portretów zdobią jedną z sal wystawowych Muzeum Archidiecezjalnego w Gnieźnie.

Poniżej okazale wykonane epitafium z łacińską inskrypcją, poświęcone Władysławowi i Józefinie Radolińskim, ufundowane przez ich syna Hugona. W górnej części dwa usytuowane obok siebie herby Bróg, a pod nimi informacje o zmarłych. W pierwszej kolumnie wspomnienie hr. Józefiny, obok jej małżonka.

Dalej widnieje pomnik z tablicą poświęconą księciu Hugonowi von Radolinowi, wykonaną w tym samym stylu co tablica jego syna Alfreda, choć z innym przedstawieniem herbu Bróg. Po bokach płyty znajdują się napisy podające informacje o narodzinach i śmierci księcia Hugona: NATUS POSNANIAE 1.IV.1841 oraz OBIIT JAROCINAE 20.VII.1917. Reliefowa inskrypcja pod herbem głosi: HUGO LESZCZYC PRINCEPS DE RADOLIN HERES COMITATUS JAROCIN LEGATUS IMPERATORIUS LUTETIAE PARISIOR SUMMUS DAPIFER MAJEST REGIS BORUSSIAE IMPERATOR GERMANOR.

Kolejnym epitafium jest nieduża tablica z łacińską inskrypcją wspominająca Ludwikę Nieborską, zmarłą 4 marca 1868 r. w wieku 86 lat. Niezamężna Ludwika była ukochaną ciocią Józefiny Radolińskiej (żony dziedzica hr. Władysława), siostrą jej matki Marii. Zamieszkiwała w Borzęciczkach.

Ostatni już omawiany element dekoracyjny kaplicy związany z historią rodu to herb Junosza (Baran), zwieńczony koroną. Pod nią rok 1773 i inicjały GR, należące do Brygidy z Gałeckich Radolińskiej, żony dziedzica Jarocina Jana Radolińskiego. Herb ten zdobił niegdyś kaplicę św. Stanisława Kostki.

Znajdujące się we wnętrzu kaplicy Matki Boskiej Bolesnej epitafia, poświęcone członkom rodziny Radolińskich, stanowią charakterystyczną dekorację architektoniczną wystroju kościoła. Obecność nagrobnych tablic i portretów trumiennych nadaje temu miejscu sepulkralny charakter. Występujące tu epitafia różnią się od siebie wielkością, formą, materiałem i techniką wykonania. Na wielu z nich umieszczony jest element heraldyczny czy wizerunek krzyża. Żadna jednak ze znajdujących się tu płyt nie zawiera portretów zmarłych, scen figuralnych, obrazów religijnych czy występujących czasem na tego typu tablicach cytatów biblijnych. Wszystkie inskrypcje ograniczają się do podania podstawowych informacji o zmarłych, niekiedy wymieniono też pełnione przez nich funkcje, jak w przypadku księcia Hugona von Radolina.

Autor: Ilona Kaczmarek

Bibliografia:
Genealogisches Handbuch der Fuerstlichen Haueser, red. H. F. Ehrenkrook, Bd. 11, Limburg 1980.
Karwowski S., Historia rodu Leszczyców z Radolina Radolińskich, tłum. B. Górczyńska-Przybyłowicz, Jarocin 2010.
Karwowski S., Miasto Jarocin i jego dziedzice, Jarocin 2008.
Kąsinowska R., Pałac w Jarocinie. Dzieje rezydencji i jej właścicieli, Jarocin 2012.
Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, t. VI, Poznań 1884.

Twórca projektu Twórca
Partnerzy
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin

Kategorie tematyczne