Jarocin

Portal historyczny

 

Stanisław Pańczak, kierownik szkoły w Łuszczanowie

Stanisław Pańczak urodził się 26 maja 1901 r. w Klichowie. Miejscowość ta (Klichów; Klechow; Klichowo) pojawia się na mapach już w pierwszych opracowaniach topograficznych z końca XVIII w., znika zaś w 1911 r. W 1904 r., trzy lata po narodzinach Stanisława, jeszcze jest. Od 1911 r. to samo miejsce na mapie nosi już nazwę Ludwinów (Ludwinowo). Nowa osada pojawia się w kartografii pierwszy raz w 1829 r. jako mały folwark z cegielnią pod lasem. W 1888 r. zabudowania Ludwinowa znajdują się już na ziemiach do tej pory niezabudowanych (bliżej Lisewa) i z biegiem czasu nazwa ta wypiera z toponimii położony bliżej Kamienia Klichów.

Matka Stanisława, Franciszka z d. Osińska pochodziła z chłopskiej rodziny zamieszkałej w Miąskowie. Urodziła się 11 grudnia 1876 r., przed narodzinami Stanisława wyszła za mąż za gospodarza Józefa Pańczaka. Zamieszkali w Klichowie (późniejszym Ludwinowie). Stanisław był najstarszym z dziewięciorga rodzeństwa. Miał pięciu braci: Franciszka (ur. 1902), Piotra (ur. 1903), Władysława (ur. 1905), Teodora (ur. 1906) i Leona (ur. 1908) oraz trzy siostry: Franciszkę (ur. 1910), Jadwigę (ur. 1914) i Mariannę Annę (ur. 1919). Matka Stanisława zmarła młodo, w wieku 43 lat, dnia 25 sierpnia 1920 r., w rodzinnym domu w Ludwinowie.

Stanisław ukończył Seminarium Nauczycielskie, studiował cztery lata w Konserwatorium Muzycznym, był także absolwentem Szkoły Podchorążych. W wieku 19 lat brał udział w wojnie 1920 r. Pod koniec lat 30. miał już stopień podporucznika rezerwy.

Od 1922 r. pracował w zawodzie nauczyciela szkół powszechnych. Po ukończeniu seminarium odbył praktykę nauczycielską w Łowęcicach, skąd 1 stycznia 1922 r. został przeniesiony do bliższego rodzinnym stronom Łuszczanowa. Zaprzysiężenie odbyło się 17 lutego 1922 r. w obecności inspektora szkolnego Franciszka Steina, nauczyciela Józefa Jaracza i dwóch przedstawicieli Miejscowej Rady Szkolnej: Franciszka Pluty oraz Józefa Grześkowiaka. Pierwszy pobyt na etacie w tej szkole trwał do 30 czerwca 1926 r., po czym nauczyciel Stanisław Pańczak przeniósł się na własną prośbę do Wojciechowa (w pobliże znanych już mu Łowęcic). Kontaktów z Łuszczanowem widać jednak nie zerwał, ponieważ 23 listopada 1928 r. ożenił się z nauczycielką tutejszej szkoły Anielą Krupińską. Panna Krupińska uczyła w łuszczanowskiej szkole od 1 sierpnia 1925 r., wcześniej pracowała jako nauczycielka w Golinie. Była równolatką Stanisława, urodziła się 9 września 1901 r. w Koźminie. Z dniem 1 kwietnia 1929 r. Stanisław został mianowany kierownikiem szkoły w Łuszczanowie. Tym razem został na dłużej, Pańczakowie uczyli tu z przerwą wojenną do końca marca 1949 r.

Z inicjatywy Stanisława Pańczaka przeprowadzono meliorację gruntów w Łuszczanowie: wykopano 6600 metrów kanałów, co wydatnie podniosło produkcyjność tutejszych gleb, zwiększając dochodowość gospodarstw. Nawiązał w tym celu kontakt z Wielkopolską Izbą Rolniczą w Poznaniu, uzyskując w 1935 r. pomoc formalną. WIR przysłała swego delegata w osobie inż. Zdzisława Manna. Na skutek zabiegów Pańczaka WIR dokonała bezpłatnego pomiaru melioracyjnego. W sierpniu i wrześniu 1938 r. rozpoczęto drenowanie roli. Stworzono spółkę drenarską. Stanisław Pańczak kierował całością robót.

Kierownik Pańczak był też inicjatorem akcji zakładania sadów owocowych w Łuszczanowie. W 1935 r. posadzono łącznie 1650 szt. drzew owocowych. W uroczystości zapoczątkowania zakładania sadów wzięło udział kilkaset osób, w tym starosta jarociński Jan Rożankowski, proboszcz z Wilkowyi, dowódca jarocińskiej jednostki wojskowej mjr Kalinka i wójt Walenty Jerzyniak.

Wobec braku przy szkole sali gimnastycznej, w 1936 r. Stanisław Pańczak jako członek Rady Szkolnej Miejscowej przedstawił pomysł przystąpienia do wybudowania nowego obiektu, który miał zarazem służyć celom kulturalno-oświatowym. W dniu 5 maja 1937 r. kilkaset osób wzięło udział w uroczystym poświęceniu kamienia węgielnego pod budowę szkolnej sali gimnastycznej. Obecni byli m.in. ks. proboszcz Franciszek Przybylski i wicestarosta Paczkiewicz.

Stanisław Pańczak był również założycielem i pierwszym prezesem łuszczanowskiego Kółka Rolniczego, które rozpoczęło działalność 5 kwietnia 1936 r. Już w pierwszym dniu zmobilizował do zrzeszenia się 35 osób i to pomimo początkowo sceptycznego podejścia miejscowych gospodarzy do nowatorskich pomysłów kierownika szkoły.

Stanisław Pańczak był ponadto prezesem Towarzystwa Popierania Budowy Szkół Powszechnych, członkiem rady gromadzkiej i gminnej, członkiem gminnej komisji oświatowej, działaczem miejscowego oddziału Związku Strzeleckiego. Współpracował również z założoną w 1924 r. Ochotniczą Strażą Pożarną w Łuszczanowie: źródła podają, że w 1937 r. pełnił funkcję delegata gminy.

Zaufanie, jakim darzyli go mieszkańcy Łuszczanowa, zaangażowanie i bezinteresowność w pracy społecznej, umiejętność integracji i mobilizacji społeczności lokalnej, były podkreślane w uzasadnieniu wniosków wojewody poznańskiego Artura Maruszewskiego o nadanie odznaczeń państwowych. Ostatecznie, we wrześniu 1938 r., Stanisław Pańczak został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, za zasługi na polu pracy społecznej. Krzyż Zasługi był początkowo najwyższym odznaczeniem cywilnym dla osób, które po odzyskaniu przez Rzeczpospolitą niepodległości wyróżniły się w pracy dla kraju i społeczeństwa.

W dniu wybuchu II wojny światowej porucznik Stanisław Pańczak został zmobilizowany do udziału w kampanii wrześniowej. Po zakończeniu walk przez cały okres okupacji ukrywał się na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Pod koniec września 1940 r. opuściła łuszczanowską szkołę również Aniela Pańczakowa z dwojgiem małoletnich dzieci. Udała się do swojej rodziny w Koźminie. Zachowało się oświadczenie Stanisława Pańczaka, datowane na 25 marca 1945 r.: Oświadczam niniejszym i stwierdzam własnoręcznym podpisem, że ob. Kuberka Stanisław, pracownik wójtostwa, a ostatnio byłego komisariatu, wydał mi w 1940 r. dokument – odcisk palca (in blanco) z pieczęcią niemiecką. Na skutek tego dokumentu mogłem jako porucznik Wojsk Polskich, ukrywający się przed ściganiem władz niemieckich, podjąć dalszą podróż i przetrwać do czasu oswobodzenia Polski przez Armię Czerwoną. Za tak ryzykowny czyn z narażeniem własnego życia należy się ob. Kuberce Stanisławowi wielkie uznanie. Po wojnie małżonkowie wrócili do Łuszczanowa i uczyli tu jeszcze do końca marca 1949 r., kiedy to przenieśli się do miejscowości Karsy. Przekaz mówi, że do decyzji tej zostali zmuszeni w wyniku konfliktu z miejscowym działaczem partyjnym.

Stanisław Pańczak zmarł 16 lipca 1965 r. W niespełna rok później, 13 czerwca 1966 r. zmarła Aniela Pańczakowa. Małżonkowie pochowani są we wspólnej mogile na poznańskim Cmentarzu Górczyńskim.

Autor: Łukasz Witczak

Bibliografia:
Archiwum Państwowe w Kaliszu.
Archiwum Państwowe w Poznaniu.
„Szkoła Podstawowa w Łuszczanowie. Kroniki 1892-1945”.
Informacje od p. Sławomiry Rychter i ks. Marka Zawisły.
Archiwalne mapy topograficzne.

Twórca projektu Twórca
Partnerzy
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin

Kategorie tematyczne