Jarocin

Portal historyczny

 

Nazwa naszego miasta ma charakter dzierżawczy, tzn. pochodzi od nazwiska dawnego właściciela. Miał nim być legendarny założyciel osady, noszący staropolskie imię Jarota (skrócona forma imion rozpoczynających się od Jaro-, np. Jarogniew czy Jarosław). Sama nazwa wywodzi się od przymiotnika jary (silny).

Miasto ma metrykę średniowieczną. W dokumentach od XIII do połowy XV w. Jarocin występuje pod kilkoma różnymi nazwami, i to w dwóch odmianach: polskiej i niemieckiej. Najwcześniej, bo w dyplomie z 1257 r., jawi się jako Iaroczino. W tym brzmieniu pojawia się jeszcze w dokumentach z lat: 1363, 1364 (dwa razy), 1413 i 1426. W 1293 r. spotyka się formę Jarossino. Występująca w 1312 r. forma Iarasschin również utożsamiana jest z Jarocinem. W 1324 r. trafia się inna nazwa miasta – Iarocyno. W 1352, i później jeszcze trzykrotnie w latach: 1419 (dwa razy) oraz 1424 występuje forma Iaroczyno. W 1369 r. – Jaroczyn. W 1373 pojawia się nazwa miasta w brzmieniu Jaroczino (występuje ona we wspomnianych dyplomach najwięcej, bo aż siedem razy, ponadto w latach: 1400, 1407, 1424, 1426, 1428, 1444). Trzykrotnie spotyka się formę Jaroczyno (w latach 1401, 1425 oraz 1432) i dwukrotnie Iaroczino (w 1403 i 1413 r.)

Wiele nowych odmian nazwy miasta w XV w. wnosi przegląd studentów Uniwersytetu Krakowskiego, wśród których nie brakowało także uczniów z Jarocina. Natrafić tu można na takie formy jak: Jarosszin (1413), Jaroczijno (1414-1415), Yerosschin (1421), Yaroczino (1428, 1449), Jaroczini (1429), Jaroczijn (1430), Jeroczino (1437), Geroczino (1437), Jaroczin (1468, 1499), Jaroschyn (1473), Yaroczyn (1474) i już w 1502 r. Gyaroczyn.

Śledząc dokumenty wydane w Acta capitulorum… znaleźć można, oprócz już wspomnianych, także formy: Iaroczin (1466, 1479) oraz, już w XVI w., Iaroczyn (1511, 1520).

W XVI wieku upowszechniają się odmiany: Jaroczyn i Jaroczin.

Niemieckie brzmienie Jarocina, występujące w źródłach od drugiej połowy XIII w., przysporzyło historykom niemało kłopotów. Trudno było bowiem utożsamić tę obcojęzyczną nazwę z Jarocinem, długi czas mylnie identyfikowano ją z Kotlinem, co uwidacznia się choćby w początkowych tomach Kodeksu Dyplomatycznego Wielkopolski.

Po raz pierwszy niemiecka nazwa miasta pojawiła się w dokumencie z 1283 r. jako Kezzilberch. Później występowała w takich formach jak: Kessilberch (1303), Khesselberch (1310), Kosselberch (1312) oraz Kesselbeh (1334). Dopiero jednak zapiska z dokumentu z 3 października 1369 r. (Kesselberg; Kessilberg adir Jaroczyn genant ist) pozwoliła na trafną identyfikację tego miasta z Jarocinem. Po raz pierwszy zwrócił na to uwagę Jan Sinapius w książce wydanej w 1720 r., w którego ręku znajdował się ów dokument w języku niemieckim. Tezę jego, powtórzoną przez innych historyków, między innymi Adolfa Warschauera, odrzucił niemiecki historyk Heinrich Wuttke, który nie mógł znaleźć stosownego dokumentu. Prawdopodobnie jednak samej pracy Sinapiusa nie miał on w ręku, gdyż o niej nie wspominał. Również Stanisław Karwowski i Kazimierz Matuszewski, badacze dziejów Jarocina, odrzucili całkowicie dwoistość nazwy. Ten drugi, uzasadniając swoje zdanie, powołał się, podobnie jak Wuttke, na brak dyplomu, a ponadto poddał w wątpliwość zgodność treści dokumentu z ówczesną rzeczywistością. Dziś jednak historycy nie mają już zastrzeżeń co do tego, że Kesselberg to niemiecka nazwa Jarocina, a geneza jej występowania w XIII i XIV w. wiąże się z procesem lokacji miasta na prawie niemieckim. Nie byłoby to zresztą zjawisko odosobnione, często bowiem w tamtym okresie na terenie Wielkopolski, a zwłaszcza na jej pograniczu ze Śląskiem, spotyka się miasta o dwujęzycznym, polskim i niemieckim brzmieniu.

Autor: Ilona Kaczmarek

Bibliografia:
Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. I: Acta capitulorum gneznensis, poznaniensis et vladislaviensis (1408-1530), Kraków 1894; Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. II: Acta iudiciorum ecclesiasticorum dioecesum gneznensis et poznaniensis (1403-1530), Kraków 1902.
Album studiosorum Universitatis Cracowiensis, t. I (ab anno 1400 ad annum 1489), Kraków 1883.
Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. II (ab anno 1490 ad annum 1551), Kraków 1892.
Dzieje Jarocina, red. C. Łuczak, Poznań 1998.
Grygiel R., Zarembowie z Jarocina w świetle źródeł archeologicznych i historycznych, Łódź 1994.
Karwowski S., Miasto Jarocin i jego dziedzice, Poznań 1902.
Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, Poznań 1877-1999, indeksy w tomach: IV, V, XI.
Księga uposażenia diecezji poznańskiej z roku 1510, wyd. J. Nowacki, Poznań 1950.
Matuszewski K., Z przeszłości miasta Jarocina, Poznań 1937.
Warschauer A., Die städtischen Archive in der Provinz Posen, Leipzig 1901.
Wuttke H., Städtebuch des Landes Posen, Leipzig 1877.
Zierhofferowie Z. i K., Nazwy miast Wielkopolski, Poznań 1987.

Twórca projektu Twórca
Partnerzy
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin
Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin Jarocin

Kategorie tematyczne